آشنایی با استاندارد ایزو ۹۰۰۱ به زبان ساده

راهنمای کامل iso 9001 + مثال کاربردی

 

استاندارد ایزو ۹۰۰۱ یکی از مهم‌ترین و شناخته‌شده‌ترین استانداردهای مدیریتی جهان است. این استاندارد از خانواده سیستم مدیریت کیفیت (QMS) بوده و هدف آن ایجاد یک ساختار منظم برای بهبود کیفیت محصولات و خدمات، افزایش بهره‌وری، مدیریت مؤثر فرآیندها و ارتقای رضایت مشتریان است.

اگر بخواهیم به زبانی بسیار ساده و قابل‌فهم توضیح دهیم:

ایزو ۹۰۰۱ یعنی استانداردی که به کسب‌وکارها کمک می‌کند کارهایشان را منظم‌تر، دقیق‌تر و با کیفیت ثابت انجام دهند تا مشتری همیشه راضی باشد.

در این مقاله که توسط تیم متخصص ایزو کیواگزم تهیه شده است، به صورت جامع با این استاندارد، الزامات، مزایا، نحوه اجرا و کاربردهای آن در صنایع مختلف آشنا می‌شوید.

 

 فهرست مطالب

1. خلاصه استاندارد ایزو ۹۰۰۱
2. اجزای کلیدی ISO 9001
3. مزایای استفاده از ایزو ۹۰۰۱
4. فرآیند پیاده‌سازی ایزو ۹۰۰۱ به صورت خلاصه
5. نحوه عملکرد ISO 9001 در سازمان‌ها به زبان ساده
6. ایزو ۹۰۰۱ در چه صنایعی کاربرد دارد؟
7. جمع‌بندی
8. سوال‌های متداول

 

 ۱. خلاصه استاندارد ایزو ۹۰۰۱

برای آشنایی با استاندارد ایزو ۹۰۰۱، قبل از هر چیز باید بدانیم این استاندارد چه هدفی دارد و چگونه کار می‌کند.

ایزو ۹۰۰۱ یک استاندارد بین‌المللی برای سیستم مدیریت کیفیت است. یعنی:

 به سازمان کمک می‌کند کیفیت خدمات و محصولاتش را ثابت نگه دارد.
 باعث می‌شود فرآیندها شفاف و قابل کنترل باشند.
 سازمان را وادار می‌کند مدام در مسیر بهبود مستمر باشد.
 با تمرکز روی مشتری، کمک می‌کند رضایت او افزایش پیدا کند.

این استاندارد برای هر نوع سازمانی قابل استفاده است:

 کوچک یا بزرگ
 تولیدی یا خدماتی
 دولتی یا خصوصی

 ایزو ۹۰۰۱ درباره چه چیزهایی صحبت می‌کند؟

ایزو ۹۰۰۱ درباره ۱۰ حوزه اصلی صحبت می‌کند:

1. نقش مدیریت
2. برنامه‌ریزی استراتژیک
3. مدیریت ریسک
4. منابع انسانی و زیرساخت
5. کنترل عملیات
6. مدیریت تولید یا ارائه خدمت
7. ارزیابی عملکرد
8. رسیدگی به شکایات
9. پایش و اندازه‌گیری
10. بهبود مستمر

در واقع، ایزو ۹۰۰۱ یک نقشه راه کامل برای مدیریت سازمان است.

ISO 9001

 ۲. اجزای کلیدی ISO 9001

در ادامه برای آشنایی با استاندارد ایزو ۹۰۰۱، مهم‌ترین بخش‌های آن را به زبان ساده توضیح می‌دهیم:

 

 ۲–۱. رهبری و مدیریت سازمان

این بخش می‌گوید مدیران باید:

 برای کیفیت ارزش قائل باشند
 اهداف مشخص تعیین کنند
 کارکنان را درگیر کنند
 خط مشی کیفیت آماده کنند

بدون حمایت مدیریت، ایزو ۹۰۰۱ اجرا نخواهد شد.

 

 ۲–۲. برنامه‌ریزی و مدیریت ریسک

ایزو ۹۰۰۱ تأکید می‌کند سازمان باید:

 ریسک‌های احتمالی را شناسایی کند
 فرصت‌های رشد را کشف کند
 برنامه‌ریزی دقیق داشته باشد

این یعنی سازمان همیشه آماده مشکلات احتمالی است.

 

 ۲–۳. پشتیبانی (منابع، زیرساخت و آموزش)

ایزو در این بخش می‌گوید:

 کارکنان باید آموزش‌بافته، توانمند و آگاه باشند
 زیرساخت و تجهیزات باید مناسب فعالیت باشند
 اطلاعات باید مستند و قابل کنترل باشد

این همان ستون‌های اصلی مدیریت کیفیت است.

 

 ۲–۴. عملیات (قلب ایزو ۹۰۰۱)

این بخش مهم‌ترین بخش استاندارد است و شامل موارد زیر می‌شود:

 برنامه‌ریزی تولید
 کنترل کیفیت
 خرید و ارزیابی تأمین‌کننده
 کنترل محصول نامنطبق
 مدیریت تغییرات

ایزو ۹۰۰۱ کمک می‌کند تولید یا ارائه خدمات بدون خطا و قابل پیش‌بینی انجام شود.

 

 ۲–۵. ارزیابی عملکرد

این بخش می‌گوید:

 باید عملکرد سازمان را بسنجید
 باید نظرسنجی مشتری انجام شود
 باید گزارش‌ها تحلیل شوند
 باید ممیزی داخلی انجام شود

با این کار نقاط ضعف و قوت سازمان مشخص می‌شود.

 

 ۲–۶. بهبود مستمر

یکی از پایه‌های اصلی ISO 9001:

> هرگز نباید در یک سطح ثابت بمانید؛ همیشه باید بهتر شوید.

ایزو ۹۰۰۱ سازمان را به سمت رشد دائمی سوق می‌دهد.

 

 ۳. مزایای استفاده از ایزو ۹۰۰۱

وقتی سازمان‌ها با این استاندارد آشنا شوند، می‌فهمند که اجرای آن چقدر برای رشدشان حیاتی است.

برخی از مهم‌ترین مزایا:

 

 ۳–۱. بهبود کیفیت محصولات و خدمات

ایزو ۹۰۰۱ باعث می‌شود:

 محصول با کیفیت یکسان تولید شود
 خطای انسانی کاهش یابد
 دوباره‌کاری‌ها کم شود

 

 ۳–۲. افزایش رضایت مشتری

مشتری وقتی می‌بیند:

 شکایتش رسیدگی می‌شود
 محصول با کیفیت ثابت دریافت می‌کند
 خدمات پشتیبانی اصولی است

اعتمادش به برند افزایش پیدا می‌کند.

 

 ۳–۳. افزایش بهره‌وری و کاهش اتلاف منابع

با استقرار ISO 9001:

 فرآیندها ساده‌تر می‌شوند
 اتلاف زمان کمتر می‌شود
 هزینه‌ها کاهش پیدا می‌کند
 کارایی سازمان افزایش می‌یابد

 

 ۳–۴. ایجاد نظم مدیریتی

ایزو ۹۰۰۱ همه کارها را:

 مستند
 دارای ساختار
 قابل پیگیری
 قابل اندازه‌گیری

می‌کند.

 

 ۳–۵. قدرت رقابت در بازارهای داخلی و خارجی

داشتن ایزو ۹۰۰۱ در بسیاری از مناقصات و همکاری‌های تجاری اجباری است.

 

 ۳–۶. بهبود فرهنگ سازمانی

ایزو باعث می‌شود:

 کارکنان مسئولیت‌پذیرتر شوند
 مشارکت بیشتر شود
 استانداردهای رفتاری و کاری مشخص شود

 

 ۳–۷. تصمیم‌گیری بر اساس داده، نه حدس

با ابزارهایی مثل:

 ممیزی داخلی
 گزارش‌های عملکرد
 شاخص‌های کیفیت (KPI)

مدیران تصمیم‌های بهتر و دقیق‌تری می‌گیرند.

 

 ۴. فرآیند پیاده‌سازی ایزو ۹۰۰۱ به صورت خلاصه

پیاده‌سازی این استاندارد در شرکت‌ها معمولاً شامل ۱۲ مرحله است:

 

 ۴–۱. شناخت وضعیت فعلی سازمان

بررسی اینکه سازمان الان در چه سطحی قرار دارد.

 

 ۴–۲. انتخاب مشاور متخصص (پیشنهاد: شرکت ایزو کیواگزم)

متخصصان می‌توانند مسیر را بسیار سریع‌تر و راحت‌تر کنند.

 

 ۴–۳. آموزش تیم مدیریتی و کارکنان

همه باید بدانند این استاندارد چیست و چه تغییری ایجاد می‌کند.

 

 ۴–۴. تحلیل ریسک و فرآیندها

نقاط ضعف، نقاط پرخطر و فرآیندهای کلیدی شناسایی می‌شوند.

 

 ۴–۵. طراحی مستندات

شامل:

 خط‌مشی کیفیت
 شرح وظایف
 فرآیندهای کاری
 فرم‌ها
 دستورالعمل‌ها

 

 ۴–۶. اجرای فرآیندها در سازمان

همه کارکنان باید با مستندات جدید کار کنند.

 

 ۴–۷. نظارت، پایش و اندازه‌گیری

آمار و داده‌ها جمع‌آوری می‌شود.

 

 ۴–۸. ممیزی داخلی

کارشناسان داخلی بررسی می‌کنند که چه چیزهایی درست یا غلط اجرا می‌شود.

 

 ۴–۹. اقدامات اصلاحی

هر مشکل یا خطا اصلاح می‌شود.

 

 ۴–۱۰. انتخاب نهاد صادرکننده گواهینامه

نهادهایی مانند:

 TÜV
 SGS
 BSI
 DNV

یا مراجع معتبر داخلی.

 

 ۴–۱۱. ممیزی خارجی

ممیز رسمی سازمان را بررسی می‌کند.

 

 ۴–۱۲. صدور گواهینامه ISO 9001

در پایان، گواهی معتبر برای سازمان صادر می‌شود.

 

 ۵. نحوه عملکرد ISO 9001 در سازمان‌ها به زبان بسیار ساده

اگر بخواهیم خلاصه کنیم، ISO 9001 مانند یک سیستم هوشمند مدیریتی عمل می‌کند و پنج کار مهم انجام می‌دهد:

 

 ۱. فرآیندها را شفاف می‌کند

همه چیز باید مستند و مشخص باشد.

 

 ۲. کیفیت را قابل کنترل می‌کند

با ابزارهایی مثل چک‌لیست، دستورالعمل، ارزیابی تامین‌کننده و…

 

 ۳. مشکلات را قبل از وقوع شناسایی می‌کند

با تحلیل ریسک و پایش مستمر.

 

 ۴. مشتری را در مرکز توجه قرار می‌دهد

رضایت مشتری مهم‌ترین معیار است.

 

 ۵. سازمان را در مسیر رشد دائمی قرار می‌دهد

ایزو ۹۰۰۱ همیشه می‌گوید:
“بهتر شو، بهتر شو، بهتر شو…”

 

 ۶. ایزو ۹۰۰۱ در چه صنایعی کاربرد دارد؟

این استاندارد تقریباً در تمام صنایع دنیا قابل استفاده است.

 ✔ صنایع تولیدی

کارخانه‌ها، صنایع فلزی، خودروسازی، نساجی، لوازم خانگی، الکترونیک…

 ✔ صنایع خدماتی

هتل‌ها، شرکت‌های مشاوره، مراکز تماس، فروشگاه‌ها…

 ✔ صنایع پزشکی

بیمارستان‌ها، کلینیک‌ها، آزمایشگاه‌ها…

 ✔ صنایع غذایی

فروشگاه‌های زنجیره‌ای، برندهای غذایی، توزیع‌کنندگان…

 ✔ صنایع IT و فناوری

شرکت‌های نرم‌افزاری، دیتاسنترها، استارتاپ‌ها…

 ✔ صنایع نفت، گاز و پتروشیمی

 ✔ سازمان‌های دولتی و آموزشی

 ✔ پیمانکاران پروژه‌ای و عمرانی

 ✔ شرکت‌های بازرگانی و صادراتی

این گستردگی نشان می‌دهد که ایزو ۹۰۰۱ یک استاندارد همگانی و کامل است.

 

 ۷. جمع‌بندی

برای آشنایی با استاندارد ایزو ۹۰۰۱ باید بدانیم این استاندارد:

 یک سیستم مدیریت کیفیت جهانی است
 برای هر نوع سازمان قابل استفاده است
 باعث بهبود کیفیت، کاهش هزینه‌ها و افزایش رضایت مشتری می‌شود
 ساختار سازمان را حرفه‌ای و قابل مدیریت می‌کند
 به رشد برند، افزایش نظم و توسعه بلندمدت کمک می‌کند

اگر سازمان شما قصد دارد سطح جدیدی از مدیریت کیفیت را تجربه کند، استاندارد ISO 9001 بهترین انتخاب است.

شرکت ایزو کیواگزم با سال‌ها تجربه، می‌تواند در مسیر مشاوره، آموزش، پیاده‌سازی و اخذ گواهی معتبر ایزو ۹۰۰۱ در کنار شما باشد.

 

شرایط لازم برای دریافت ایزو ۹۰۰۱

 

 ۸. سوال‌های متداول

 ۱. ایزو ۹۰۰۱ چیست؟

یک استاندارد بین‌المللی برای مدیریت کیفیت که به سازمان کمک می‌کند عملکرد خود را بهبود دهد.

 ۲. آیا ISO 9001 برای همه کسب‌وکارها مناسب است؟

بله. از شرکت‌های کوچک تا سازمان‌های بزرگ می‌توانند از آن استفاده کنند.

 ۳. چه مدت طول می‌کشد تا ایزو ۹۰۰۱ بگیریم؟

بسته به اندازه سازمان، از ۱۵ روز تا سه ماه.

 ۴. آیا داشتن ایزو ۹۰۰۱ اجباری است؟

برای برخی مناقصات و همکاری‌ها اجباری است.

 ۵. هزینه دریافت ایزو چقدر است؟

وابسته به نوع مرجع صادرکننده، اندازه شرکت و سطح پیاده‌سازی.

 ۶. آیا ISO 9001 باعث افزایش فروش می‌شود؟

بله، چون اعتماد مشتریان و شرکای تجاری افزایش پیدا می‌کند.

 

منبع: وب سایت رسمی شرکت کیواگزم در ایران